Salon z aneksem kuchennym warto projektować od instalacji, przejść i codziennych czynności, a nie od koloru frontów czy marzenia o wyspie. Funkcjonalny rzut powinien połączyć trzy strefy: roboczą, jadalnianą i wypoczynkową. Każda z nich musi działać samodzielnie, ale nie może blokować dojścia do stołu, balkonu, okna ani urządzeń AGD.
Przed zamówieniem zabudowy trzeba nanieść na plan pion wodno-kanalizacyjny, wentylację, przyłącza, drzwi, okna i grzejniki. Dopiero na takim rzucie można wiarygodnie porównać aneks jednorzędowy, układ L, półwysep oraz wyspę. Galeria inspiracji podpowie styl, ale nie pokaże, czy po otwarciu zmywarki nadal da się przejść przez pokój.
Jak funkcjonalnie urządzić salon z aneksem kuchennym?
Najpierw wyznacz stałe punkty instalacyjne i główną drogę przez pomieszczenie. Następnie ustaw kuchnię, stół, sofę i telewizor. Układ jest funkcjonalny wtedy, gdy otwarcie zmywarki lub piekarnika nie odcina przejścia, krzesła można swobodnie odsunąć, a oparcie sofy nie blokuje dojścia do balkonu, okna ani jadalni.
Przed rysowaniem mebli odpowiedz na sześć pytań:
- Ile osób korzysta z mieszkania na co dzień?
- Jak często i jak intensywnie będzie używana kuchnia?
- Czy potrzebny jest pełny stół, czy wystarczy miejsce do krótkich posiłków?
- Czy stół ma służyć również do pracy lub nauki?
- Ile stałych miejsc siedzących powinna zapewniać część wypoczynkowa?
- Którędy prowadzi główna droga od wejścia do balkonu, okna lub innych pomieszczeń?
Odpowiedzi pozwalają odrzucić rozwiązania efektowne na wizualizacji, ale niedopasowane do życia domowników. Para, która pracuje przy stole i często zaprasza gości, może lepiej wykorzystać pełną jadalnię niż wyspę z dwoma hokerami. Półwysep będzie rozsądniejszy, gdy potrzeba dodatkowego blatu i częściowego zasłonięcia kuchni, lecz brakuje miejsca na dojście do wolnostojącej wyspy.
Prosty test rzutu: oznacz trzema kolorami strefę roboczą, jadalnianą i wypoczynkową, a następnie zaznacz drogę między wejściem, kuchnią, stołem i balkonem. Jeżeli przecina ona miejsce odsuwania krzeseł albo otwierania zmywarki, układ wymaga korekty.
Planowanie salonu z aneksem krok po kroku
Projektowanie od sofy lub wyspy może skończyć się kosztowną zmianą zabudowy. O położeniu kuchni w pierwszej kolejności decydują odpływ, wentylacja i zasilanie. Zlew oraz zmywarka są mocno związane z możliwością poprowadzenia odpływu z odpowiednim spadkiem, dlatego przeniesienie ich na przeciwległą stronę mieszkania wymaga oceny technicznej.
- Zmierz całe pomieszczenie. Zapisz długość każdej ściany, wysokość wnętrza oraz położenie wnęk, słupów i skosów. Sprawdź wymiary w kilku miejscach. Nie opieraj zamówienia wyłącznie na rzucie deweloperskim.
- Nanieś elementy stałe. Zaznacz pion wodno-kanalizacyjny, odpływ, kratki i przewody wentylacyjne, przyłącza, gniazda, grzejniki, drzwi oraz okna wraz z kierunkiem otwierania.
- Wyznacz główną komunikację. Zarezerwuj drogę od wejścia do dalszej części mieszkania i balkonu. Nie prowadź jej przez przestrzeń potrzebną do obsługi AGD lub odsuwania krzeseł.
- Ustaw ciąg kuchenny. Rozmieść lodówkę, zlew, zmywarkę, płytę oraz powierzchnię roboczą. Narysuj fronty, szuflady i drzwi urządzeń również w pozycji otwartej.
- Dodaj stół, półwysep albo wyspę. Uwzględnij nie tylko sam blat, lecz także krzesła, osoby siedzące i przestrzeń potrzebną do przejścia.
- Rozplanuj część wypoczynkową. Ustaw sofę, fotele, stolik i telewizor tak, aby nie zwężały głównej drogi przez pokój.
- Przetestuj codzienne scenariusze. Sprawdź gotowanie, rozładowywanie zmywarki, otwieranie lodówki, nakrywanie stołu, przejście na balkon i jednoczesne korzystanie z pokoju przez kilka osób.
- Dopiero teraz wybierz materiały i oświetlenie. Kolorystyka może scalać wnętrze, ale nie usunie kolizji między meblami.
Do wstępnego planowania wystarczy kartka w skali lub program do rysowania rzutu. Każdy mebel powinien mieć rzeczywisty wymiar. Umowny prostokąt podpisany „sofa” nie pokaże, czy konkretny model z szerokimi podłokietnikami pozostawi potrzebne przejście. Podobnie nominalna szerokość szafki nie zawsze uwzględnia wystający uchwyt, cokół albo sposób otwierania frontu.
Cztery układy, które rozwiązują różne problemy
Aneks jednorzędowy i stół
Układ jednorzędowy koncentruje zabudowę przy jednej ścianie i pozostawia większą część pokoju do swobodnego urządzenia. Dobrze działa w wąskich lub niewielkich wnętrzach, jeżeli jedna ściana mieści potrzebne urządzenia, przechowywanie i blat roboczy. Stół ustawiony między kuchnią a sofą tworzy naturalny bufor. Może służyć do posiłków, pracy, spotkań i czasowego odstawiania naczyń.
Słabym punktem bywa ograniczona długość blatu oraz widoczność całej kuchni z kanapy. Typowy błąd to wypełnienie ściany samymi wysokimi szafkami, przez co brakuje powierzchni do przygotowywania jedzenia. Wysoką zabudowę lepiej skupić w jednym fragmencie, a małym urządzeniom zapewnić stałe miejsce, aby czajnik, ekspres i akcesoria nie zajmowały całego blatu.
Układ L i mała jadalnia
Zabudowa na dwóch sąsiednich ścianach daje więcej blatu i pozwala wykorzystać narożnik. Sprawdza się, gdy okna, drzwi i pion instalacyjny nie pozwalają stworzyć wystarczająco długiego ciągu prostego. Stół może stanąć równolegle do jednego ramienia zabudowy, ale trzeba sprawdzić, czy odsunięte krzesła nie kolidują z szafkami.
Typowy błąd polega na nadmiernym wydłużeniu obu ramion litery L. Kuchnia zaczyna wtedy zajmować miejsce przeznaczone na jadalnię, a dostęp do narożnych szafek pogarsza się po ustawieniu stołu. Sam dodatkowy metr zabudowy nie jest korzyścią, jeśli codziennie trzeba przesuwać krzesła, aby otworzyć szufladę.
Półwysep i sofa
Półwysep jest połączony z zabudową lub ścianą, dlatego nie wymaga dojścia ze wszystkich stron. Może zapewnić dodatkowy blat, przechowywanie, miejsce do krótkiego posiłku i osłonę roboczej części kuchni. Sofa ustawiona oparciem w stronę półwyspu wyraźnie oddziela wypoczynek, o ile między meblami pozostaje przestrzeń potrzebna do ich użytkowania.
Nie warto dodawać hokerów tylko dlatego, że pozwala na to kształt blatu. Jeśli za siedziskami biegnie droga do balkonu, osoby siedzące będą blokować przejście. W takim układzie lepiej przeznaczyć półwysep wyłącznie na pracę i przechowywanie. Trzeba też sprawdzić, czy otwarta szafka od strony kuchni nie zderza się z osobą stojącą przy przeciwległym ciągu.
Wyspa i oddzielny stół
Wyspa sprawdza się w odpowiednio szerokim pomieszczeniu, gdy po jej ustawieniu zostają swobodne przejścia, miejsce na otwieranie szafek oraz niezależna strefa jadalniana. Może porządkować dużą przestrzeń, ale nie jest rozwiązaniem domyślnym. Nie istnieje uniwersalna powierzchnia pokoju, od której wyspa zawsze będzie funkcjonalna. Znaczenie mają szerokość wnętrza, jego proporcje, drzwi i przebieg komunikacji.
Przeniesienie na wyspę zlewu lub płyty zmienia prosty mebel w element związany z instalacjami. Trzeba wtedy sprawdzić odpływ, zasilanie, wentylację oraz ewentualną instalację gazową. Bez potwierdzenia możliwości technicznych bezpieczniej traktować wyspę jako blat roboczy i miejsce przechowywania.
Przejścia, krzesła i otwieranie AGD: wartości kontrolne
Poniższe liczby są wskazówkami ergonomicznymi, a nie ustawowymi minimami. Należy je sprawdzić na wymiarach konkretnych mebli i urządzeń. Głębokość korpusu, wystające uchwyty, położenie nóg stołu i sposób otwierania mogą zmienić faktyczną ilość wolnego miejsca.
| Element | Wartość kontrolna | Skutek zbyt małej przestrzeni |
|---|---|---|
| Przejście przed ciągiem szafek | około 90 cm jako minimum funkcjonalne; 100–110 cm wygodniej | Otwarty front lub stojąca osoba blokuje ruch |
| Przejście przy wyspie | około 90 cm; około 110 cm, gdy za gotującym przechodzą inni | Kolizje z frontami i ruchem domowników |
| Główna droga przez pokój | około 80–90 cm | Omijanie mebli i potrącanie krzeseł |
| Miejsce za używanym krzesłem | około 80–90 cm; więcej, jeśli z tyłu biegnie przejście | Krzesła blokują dojście do kuchni lub balkonu |
| Odległość między sofą a stolikiem | około 40–50 cm | Za mało miejsca na nogi albo niewygodne sięganie |
| Krawędź stołu na jedną osobę | około 60–70 cm | Brak miejsca na swobodne siedzenie i nakrycie |
| Typowa głębokość dolnej zabudowy | około 60 cm | Nieuwzględnienie korpusu zafałszowuje szerokość przejścia |
| Otwarte drzwi piekarnika lub zmywarki | orientacyjnie około 60 cm przed urządzeniem | Urządzenie czasowo odcina komunikację |
Przykład dla czteroosobowego stołu: jeśli przy dłuższym boku siedzą dwie osoby, potrzeba orientacyjnie 2 × 60–70 cm, czyli 120–140 cm użytecznej krawędzi. To wstępne obliczenie nie uwzględnia nóg i konstrukcji stołu, które mogą ograniczać ustawienie krzeseł. Wynik trzeba potwierdzić na wymiarach wybranego modelu.
W podobny sposób można wstępnie sprawdzić wyspę. Przy założeniu dolnej zabudowy o głębokości 60 cm, przejścia 90 cm, wyspy szerokiej na 80 cm i drugiego przejścia 90 cm potrzeba łącznie 320 cm. Jeśli za osobą gotującą regularnie przechodzą inni i jedno przejście zostanie zwiększone do około 110 cm, suma wzrośnie do 340 cm. To przykłady rachunkowe oparte na przyjętych założeniach, a nie uniwersalne wymagania projektowe.
Najbardziej miarodajny jest test frontów. Otwórz na rzucie zmywarkę, piekarnik, lodówkę i szuflady, a potem sprawdź, gdzie stoi użytkownik. Samo pozostawienie 90 cm między zamkniętymi meblami nie gwarantuje, że dwie osoby będą mogły jednocześnie korzystać z urządzeń.
Stół, półwysep czy wyspa: decyzja oparta na funkcji
Wybierz stół, jeśli potrzebujesz wygodnego miejsca do codziennych posiłków, pracy, nauki i przyjmowania gości. W małym wnętrzu stół często wykorzystuje powierzchnię lepiej niż wyspa. Nie wymaga dostępu do szafek z kilku stron, można dobrać do niego zwykłe krzesła, a odpowiednio ustawiony oddziela kuchnię od wypoczynku.
Wybierz półwysep, jeśli brakuje blatu roboczego lub przechowywania, a jednocześnie chcesz częściowo osłonić kuchnię od strony sofy. Warunkiem jest zachowanie przejścia i sprawdzenie, czy otwarte fronty nie zderzają się z krzesłami, sofą albo ścianą.
Wybierz wyspę, jeśli po rozrysowaniu jej rzeczywistej szerokości pozostają wygodne przejścia po potrzebnych stronach, a jadalnia i wypoczynek nadal działają niezależnie. Sama duża powierzchnia pokoju nie rozstrzyga sprawy. Długi, ale wąski salon może gorzej mieścić wyspę niż mniejsze pomieszczenie o korzystniejszych proporcjach.
Wyspa nie jest dobrym wyborem, jeżeli wymusza zwężenie głównej drogi, rezygnację z potrzebnego stołu albo zamykanie zmywarki za każdym razem, gdy ktoś chce przejść przez pokój.
Jeśli przestrzeń jest ograniczona, najpierw zabezpiecz funkcje używane codziennie. Dodatkowy blat nie rekompensuje braku miejsca na odsunięcie krzesła lub otwarcie piekarnika. Przy niewielkiej części wypoczynkowej pomocny będzie osobny poradnik o aranżacji małego salonu bez przypadkowych zakupów.
Jak połączyć i rozdzielić strefy bez stawiania ściany?
Otwarte wnętrze nie powinno wyglądać jak trzy przypadkowe pomieszczenia ustawione obok siebie. Spójność zapewniają powtarzalne materiały i ograniczona paleta kolorów, natomiast podział funkcjonalny tworzą ustawienie mebli, światło oraz kierunki poruszania się.
- Stół jako bufor: ustawiony między kuchnią a sofą przejmuje obsługę posiłków i gości, a jednocześnie nie zamyka widoku.
- Sofa jako granica: oparcie skierowane w stronę aneksu wyznacza część wypoczynkową, ale nie może odcinać drogi do balkonu, okna ani stołu.
- Półwysep jako osłona: odpowiednio ukształtowany blat może ograniczyć widok na roboczą część kuchni i naczynia pozostawione przy zlewie.
- Oświetlenie zadaniowe: osobne światło nad blatem, stołem i częścią wypoczynkową pozwala korzystać z każdej strefy zgodnie z jej funkcją.
- Jednolita podłoga: ogranicza wizualne rozdrobnienie, szczególnie w niewielkim lub nieregularnym pomieszczeniu.
Jedna centralna lampa rzadko zapewnia dobre warunki do przygotowywania jedzenia, spożywania posiłków i odpoczynku. Punkty oświetleniowe należy rozplanować po zatwierdzeniu ustawienia stołu oraz zabudowy. W przeciwnym razie lampa może znaleźć się obok stołu, a osoba pracująca przy blacie będzie zasłaniała światło własnym ciałem.
Różnicowanie stref nie wymaga stosowania trzech rodzajów podłogi ani wielu dekoracyjnych okładzin. Zbyt duża liczba materiałów może optycznie podzielić pokój i podkreślić każdy uskok zabudowy. Jeżeli plan zakłada dużo drewna, warto kontrolować jego odcień i liczbę widocznych wzorów. Więcej zasad znajduje się w poradniku o tym, jak urządzić salon z drewnem.
Zapachy, hałas i wentylacja nie kończą się na wyborze okapu
Aneks kuchenny musi mieć wentylację. Według warunków technicznych, w tekście sprawdzonym 9 listopada 2026 r., aneks połączony z pokojem w mieszkaniu jednopokojowym jest dopuszczony pod warunkiem zastosowania wentylacji i kuchni elektrycznej. W mieszkaniu wielopokojowym aneks w pokoju dziennym również wymaga wentylacji. Przepisy odnoszą się także do bezpośredniego oświetlenia światłem dziennym, z określonymi wyjątkami dla mieszkań jednopokojowych. Nie należy więc zakładać, że każde przeniesienie kuchni w głąb salonu jest prawidłowe tylko dlatego, że pokój ma okno. Szczegóły zawiera rozporządzenie w sprawie warunków technicznych.
Okap i pochłaniacz nie działają tak samo. Pochłaniacz filtruje powietrze i oddaje je do pomieszczenia. Okap podłączony do przewodu usuwa powietrze kanałem. Jeżeli stosowany jest okap z wyrzutem do przewodu, przepisy wymagają odrębnego przewodu kominowego. Nie wolno zakładać, że urządzenie można podłączyć do dowolnej kratki wentylacyjnej.
W źródłach branżowych, na podstawie PN-83/B-03430/Az3:2000, przywoływane są strumienie wywiewne 50 m³/h dla kuchni z urządzeniem elektrycznym i 70 m³/h dla kuchni gazowej. Pełna treść normy nie jest ogólnodostępna, dlatego wartości te należy traktować jako wymagania normowe przytaczane w opracowaniach branżowych, a nie jako podstawę do samodzielnego doboru konkretnego okapu.
Wydajności okapu nie należy dobierać wyłącznie na podstawie powierzchni salonu. Znaczenie mają rodzaj urządzenia, opory i przebieg kanału, sposób doprowadzenia powietrza oraz warunki określone dla danego budynku. Gdy po uruchomieniu okapu pojawia się cofanie powietrza, zapach z innych lokali lub pogarsza się ciąg wentylacyjny, potrzebna jest ocena instalacji.
Otwarta kuchnia przenosi do części wypoczynkowej nie tylko zapachy, ale również dźwięki lodówki, zmywarki i okapu. Przy wyborze AGD warto porównać deklarowany poziom hałasu, jednak sam parametr urządzenia nie opisuje całego efektu. Znaczenie ma montaż, przenoszenie drgań przez meble oraz odległość od sofy. Głośny okap używany w czasie rozmowy lub oglądania telewizji może skłaniać domowników do jego wyłączania, co pogarsza usuwanie wilgoci i zapachów.
Widok roboczego bałaganu ogranicza się przez zapewnienie miejsca na małe urządzenia, odpady, zapasy i naczynia oczekujące na zmywanie. Projekt z krótkim blatem, bez miejsca na ekspres i czajnik, będzie wyglądał porządnie głównie na wizualizacji. Półwysep może częściowo zasłonić blat, ale nie zastąpi dobrze zaplanowanego przechowywania.
Co można zrobić samemu, a kiedy wezwać fachowca?
Samodzielnie można zmierzyć pomieszczenie, wykonać wstępny rzut, porównać stół z półwyspem, ustawić sofę, wybrać kolory oraz przetestować przejścia. Granica bezpiecznego DIY pojawia się przy ingerencji w konstrukcję, gaz, wentylację, odpływy i instalację elektryczną.
Przerwij samodzielne prace i zleć ocenę odpowiedniej osobie, gdy:
- ma zostać usunięta albo wykonana ściana i nie ustalono, czy jest nośna oraz czy znajdują się w niej instalacje;
- przenoszony jest zlew, zmywarka, pion wodno-kanalizacyjny, przewód wentylacyjny lub płyta;
- okap ma zostać podłączony do przewodu, którego przeznaczenie nie zostało potwierdzone;
- zmiana dotyczy instalacji gazowej albo rodzaju urządzenia;
- płyta indukcyjna wymaga zwiększenia mocy przyłączeniowej lub wykonania nowego obwodu;
- po uruchomieniu okapu pojawia się cofanie powietrza, zapach z innych lokali albo słabnie ciąg wentylacyjny.
Instalacje gazowe powinny wykonywać osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, prace elektryczne elektryk z właściwymi uprawnieniami, a przewody kominowe i wentylacyjne powinny zostać ocenione przez osobę uprawnioną. Informacje o obowiązkowych kontrolach instalacji i przewodów publikuje Główny Urząd Nadzoru Budowlanego. Dostęp do tej informacji sprawdzono 9 listopada 2026 r.
Przeniesienie aneksu na przeciwległą stronę mieszkania nie jest zwykłym przestawieniem mebli. Bez sprawdzenia możliwości wykonania odpływu ze spadkiem, wentylacji, zasilania, dostępu do światła dziennego i ewentualnej instalacji gazowej nie można uznać takiego pomysłu za wykonalny.
Checklista przed zamówieniem zabudowy i mebli
- Rzut zawiera sprawdzone wymiary wszystkich ścian, wnęk i otworów.
- Zaznaczono pion, odpływ, wentylację, przyłącza, grzejniki i gniazda.
- Na planie pokazano kierunek otwierania drzwi, okien, szafek i urządzeń AGD.
- Główna droga przez pokój ma orientacyjnie 80–90 cm i nie przecina miejsca otwierania zmywarki.
- Przed ciągiem szafek pozostaje około 90 cm, a tam, gdzie to możliwe, 100–110 cm.
- Za używanymi krzesłami przewidziano około 80–90 cm, a więcej tam, gdzie biegnie przejście.
- Sofa nie blokuje dojścia do balkonu, okna ani stołu.
- Stół zapewnia około 60–70 cm użytecznej krawędzi na jedną osobę.
- Sprawdzono położenie nóg stołu i możliwość wsunięcia wszystkich krzeseł.
- Rozrysowano lodówkę, piekarnik, zmywarkę, szuflady i fronty w pozycji otwartej.
- Zapewniono miejsce na małe urządzenia, odpady i naczynia oczekujące na zmywanie.
- Oświetlenie nad stołem i blatem odpowiada ich ostatecznemu położeniu.
- Sposób działania okapu lub pochłaniacza jest zgodny z możliwościami wentylacji.
- Zmiany instalacyjne zostały ocenione przed zamówieniem mebli na wymiar.
Na koniec przeprowadź próbę kilku czynności jednocześnie. Jedna osoba otwiera zmywarkę, druga stoi przy zlewie, a trzecia przechodzi od wejścia do stołu. Jeżeli na rzucie dochodzi do kolizji, po montażu problem będzie jeszcze bardziej odczuwalny. Lepiej skrócić zabudowę lub zmienić ustawienie stołu, niż liczyć, że domownicy przyzwyczają się do ciągłego omijania przeszkód.
Najczęstsze pytania
Czy w małym wnętrzu lepszy jest stół czy wyspa?
Stół jest zwykle bardziej uniwersalny, ponieważ służy do posiłków, pracy i przyjmowania gości. Wyspa ma sens dopiero po potwierdzeniu przejść, możliwości otwierania AGD oraz miejsca dla części wypoczynkowej. Nie istnieje jedna granica powierzchni, od której wyspa automatycznie staje się dobrym wyborem.
Ile miejsca zostawić między kuchnią a wyspą?
Około 90 cm można przyjąć jako funkcjonalną wartość kontrolną, a około 110 cm tam, gdzie za osobą gotującą regularnie przechodzą inni. Są to zalecenia ergonomiczne, nie ustawowe minima. Trzeba dodatkowo sprawdzić otwarte szuflady, zmywarkę i piekarnik.
Gdzie najlepiej ustawić stół?
Najczęściej między kuchnią a strefą wypoczynkową, gdzie działa jako bufor i skraca drogę z naczyniami. Za używanym krzesłem warto pozostawić około 80–90 cm, a więcej, jeżeli z tyłu prowadzi główne przejście.
Czy sofa może stać tyłem do kuchni?
Tak. Oparcie sofy może wyznaczać granicę części wypoczynkowej. Ustawienie nie powinno jednak blokować przejścia do balkonu, okna ani stołu. Trzeba też sprawdzić, czy sofa nie znajduje się zbyt blisko półwyspu i otwieranych szafek.
Czy pochłaniacz zastępuje wentylację w aneksie?
Nie. Pochłaniacz filtruje powietrze i oddaje je z powrotem do wnętrza, ale nie zastępuje wymaganej wentylacji pomieszczenia. Możliwość i sposób podłączenia okapu do przewodu trzeba potwierdzić dla konkretnego budynku.
Czy można przenieść kuchnię na drugi koniec pokoju?
Można to rozważyć dopiero po sprawdzeniu odpływu ze spadkiem, wentylacji, zasilania, dostępu do światła dziennego oraz ewentualnej instalacji gazowej. Bez takiej analizy nie jest to wyłącznie zmiana aranżacji. Projekt może wymagać konsultacji instalacyjnej i budowlanej.
Czy istnieje minimalna powierzchnia salonu z aneksem?
Przepisy nie ustanawiają uniwersalnego minimum wyłącznie dla wspólnej strefy kuchennej i wypoczynkowej. Określają natomiast minimalną powierzchnię użytkową całego mieszkania na 25 m². O funkcjonalności salonu z aneksem decydują przede wszystkim jego proporcje, przejścia, rozmieszczenie drzwi i położenie instalacji.
Projekt zacznij od dokładnego rzutu z instalacjami, a następnie sprawdź cztery warianty: ciąg prosty, układ L, półwysep i wyspę. Odrzuć każdy, który zwęża główną drogę, blokuje otwieranie AGD albo odbiera miejsce potrzebnemu stołowi. Zmiany odpływu, wentylacji, gazu, konstrukcji lub zasilania skonsultuj przed zamówieniem zabudowy. Materiały, lampy i dekoracje wybieraj dopiero po zatwierdzeniu funkcji.
